Yorum yok Genel site editörü

Klasik Arap Literatüründe Otobiyografi Geleneğinin İlk Yazarı Olarak Hakîm et-Tirmizî

Doç. Dr. Ferhat Gökçe

Hicrî üçüncü asrın önemli isimlerinden Hakîm et-Tirmizî (ö. 320/932) ilim ve kültür hayatımızda birçok alanda öncü bir isim olmuştur. Hadis ilminde hadis yorumculuğunun ilk örneklerini vermiş olması, hikmet ilminden ilk defa bahseden kimse olması, nazarî tasavvuf kapsamındaki birçok konuda ilk görüşleri dile getirmiş olması onu ayrıcalıklı kılan hususlardandır. İlim-kültür geleneğimizde onun ilk örneğini verdiği alanlardan birisi de otobiyografilerdir. Büdüvvü’şe’n isimli eseri onun otobiyografisidir. Küçük hacimli bu eser modern dönemlerde ilk defa Hellmut Ritter (1892-1971) tarafından keşfedilen bir nüshası esas alınarak basılmıştır. Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Kütüphanesi’nde yer alan bu nüsha üzerine iki neşri gerçekleştirilen bu eserin tahlili, Arap literatüründe özellikle de tasavvuf literatüründeki yeri tebliğimizin asıl konusunu oluşturacaktır. Hakîm et-Tirmizî’nin hayatının ve manevi tecrübelerinin bir kaynağı olarak Büdüvvü’ş-Şe’n’in kapsamlı bir değerlendirilmesi ihtiyaç olduğu kanaatindeyiz.

Sonraki dönemlerde Gazzâlî (ö. 505/1111) İbn Ataullah el-İskenderî (ö. 709/1309), Suyûtî (911/1505) ve klasik dönemde en son ve en hacimli örneğini Abdülvehhâb eş-Şaʽrânî’de (Ö. 973/1565) gördüğümüz otobiyografi yazım geleneğini Hakîm et-Tirmizî özelinde ve onunla başlatılarak incelenmesi gerekmektedir. İslâm âlimlerini otobiyografi yazımına sevk eden faktörler üzerinde durulmasının gerekli olduğunu düşünmekteyiz. İslâm geleneğinde yüzyıllara sâri gelişen biyografi ilmine kıyasla otobiyografi yazımının konumu incelenmelidir. Şu ana kadar Arap literatüründe otobiyografiler üzerine kapsamlı çalışmaların yapılmamış olması, tasavvuf literatüründeki önemine rağmen otobiyografilerin tasavvuf araştırmalarına da konu edinilmemesi bir eksiklik olarak değerlendirilmiştir. Günümüzde çoğu zaman başka medeniyetlerin bir alanı olarak değerlendirilebilen otobiyografi yazım geleneğinde İslâm âlimlerinin üstlendiği rolü tespit etmenin bu konudaki yanılgıları bertaraf edeceğini de düşünmekteyiz.

Anahtar Kelimler: Otobiyografi, Hakim et-Tirmizi, Büdüvvü’ş-Şe’n.

    editor site editörü

    About | Hakkında:
    Kurum/Bölüm | Institution/Department :